معدن روی «ایرج» خراسان شمالی در باتلاق خام‌فروشی
معدن سرب و روی ایرج اسفراین سال‌هاست استخراج می‌کند، اما هنوز نتوانسته از دل سنگ، تمام ارزش اقتصادی خود را بیرون بکشد؛ فعالیت محدود، نبود فرآوری و ناقص ماندن زنجیره تولید این ظرفیت معدنی خراسان‌شمالی را در باتلاق خام‌فروشی فرو برده است.
به گزارش ایرنا، خراسان‌شمالی از استان‌های دارای ظرفیت معدنی کشور است، اما فاصله میان استخراج ماده معدنی و ایجاد ارزش افزوده در داخل استان همچنان یکی از چالش‌های این بخش به شمار می‌رود.
در چنین شرایطی، معدن سرب و روی ایرج شهرستان اسفراین به یکی از نمونه‌های مهم این چالش تبدیل شده است؛ معدنی که ظرفیت آن سال‌ها کمتر از توان واقعی مورد استفاده قرار گرفته و فعالیت محدود آن نتوانسته زنجیره کاملی از استخراج تا فرآوری را در منطقه شکل دهد.
اکنون مدیریت استان تلاش دارد رویکرد متفاوتی را در قبال این معدن دنبال کند؛ رویکردی که در آن فعال سازی معدن نه به معنای صرفا افزایش استخراج، بلکه به معنای ایجاد یک زنجیره کامل اقتصادی از معدن تا محصول فرآوری‌شده است.
استخراج کافی نیست
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان‌شمالی با تاکید بر ضرورت تعیین تکلیف معدن سرب و روی ایرج گفت: فعالیت این معدن باید از مرحله استخراج فراتر رود و با ایجاد واحدهای خردایش و فرآوری، زمینه پرعیارسازی ماده معدنی و ایجاد ارزش افزوده فراهم شود.
بهره‌بردار معدن ایرج باید برنامه‌ای مدون، اجرایی و زمان‌بندی شده برای فعال‌سازی معدن و احداث واحد خردایش و فرآوری ارائه کند
مهدی کرامتی اظهار کرد: رویکرد استان در حوزه معدن، حرکت از استخراج و خام فروشی به سمت فرآوری مواد معدنی، ایجاد ارزش افزوده، اشتغال و فعالیت‌های اقتصادی پایدار است.
وی افزود: بهره‌بردار معدن ایرج باید برنامه‌ای مدون، اجرایی و زمان‌بندی شده برای فعال‌سازی معدن و احداث واحد خردایش و فرآوری ارائه کند تا مسیر عملیاتی شدن این ظرفیت مشخص شود.
این رویکرد یک تغییر مهم در نگاه به معدن ایرج است؛ چرا که ارزش واقعی یک معدن تنها به میزان ماده‌ای که از دل زمین استخراج می‌شود وابسته نیست، بلکه به میزان ارزشی بستگی دارد که از آن ماده معدنی در همان منطقه ایجاد می‌شود.
ماده معدنی که از معدن خارج و بدون فرآوری عرضه شود، بخشی از ظرفیت اقتصادی خود را نیز از استان خارج می‌کند. در مقابل، ایجاد واحدهای خردایش، فرآوری و پرعیارسازی می‌تواند زمینه شکل‌گیری اشتغال، حمل‌ونقل، خدمات فنی و مهندسی و فعالیت‌های صنعتی وابسته را فراهم کند.
از همین منظر، خام‌فروشی را باید فراتر از فروش ماده خام دید؛ خام‌فروشی یعنی از دست رفتن بخشی از زنجیره‌ای که می‌توانست در اسفراین و خراسان‌شمالی شکل بگیرد.
زنجیره‌ای که باید تکمیل شود
برنامه مطرح‌شده برای معدن ایرج بر ایجاد ۲ حلقه مکمل استوار است؛ واحد خردایش در نزدیکی معدن و واحد فرآوری و پرعیارسازی در شهرک صنعتی اسفراین باید ایجاد شود.
برای احداث واحد فرآوری در شهرک صنعتی اسفراین جواز تاسیس صادر شده است و در کنار آن، ایجاد واحد خردایش در محدوده معدن برای آماده‌سازی ماده معدنی و انتقال آن به مرحله فرآوری ضروری عنوان شده است.
این تفکیک می‌تواند از یک سو هزینه جابه‌جایی ماده معدنی خام را کاهش دهد و از سوی دیگر، فعالیت‌های صنعتی مرتبط با فرآوری را در شهرک صنعتی اسفراین متمرکز کند.
فعال سازی معدن ایرج اسفراین باید همزمان با راه‌اندازی واحد فرآوری و در یک بازه زمانی مشخص دنبال شود
اما ایجاد زنجیره روی کاغذ، به تنهایی مشکل معدن را حل نمی‌کند. معدن ایرج زمانی می‌تواند از باتلاق خام‌فروشی فاصله بگیرد که احداث این واحدها از مرحله برنامه و جواز عبور کند و به عملیات اجرایی برسد.
در واقع مسئله امروز معدن تنها این نیست که چقدر استخراج می‌کند بلکه این است که چه مقدار از ارزش ماده استخراج شده در اسفراین باقی می‌ماند.
اگر ماده معدنی تنها استخراج و منتقل شود، معدن همچنان در حلقه نخست زنجیره باقی خواهد ماند؛ اما اگر خردایش، فرآوری و پرعیارسازی در کنار استخراج شکل بگیرد، ظرفیت معدن برای تبدیل شدن به یک پیشران اقتصادی افزایش خواهد یافت.
معدن ایرج در سال‌های گذشته فعالیتی محدود و ضعیف داشته و به گفته مسوولان، فرصت لازم برای نزدیک شدن به ظرفیت اسمی نیز در اختیار بهره‌بردار قرار گرفته است.
اکنون انتظار مدیریت استان این است که این فرصت به یک برنامه اجرایی مشخص تبدیل شود؛ برنامه‌ای که در آن میزان افزایش فعالیت معدن، زمان احداث واحد خردایش، نحوه سرمایه‌گذاری و زمان راه‌اندازی واحد فرآوری مشخص باشد.
استاندار خراسان‌شمالی نیز بر همین پیوند تاکید کرده و گفته است فعال سازی معدن ایرج اسفراین باید همزمان با راه‌اندازی واحد فرآوری و در یک بازه زمانی مشخص دنبال شود.
بهمن نوری اظهار کرد: سیاست استان جبران غفلت‌های گذشته در حوزه معدن، احیا و فعال‌سازی ظرفیت‌های معدنی و حرکت به سمت ایجاد ارزش افزوده در داخل استان است.
وی افزود: معدن ایرج باید فعال شود و در مقابل، انتظارات و الزامات اداره کل صنعت، معدن و تجارت نیز از سوی بهره‌بردار مورد توجه و اجرا قرار گیرد.
۲ هفته تا تعیین تکلیف
الزامات زیست‌محیطی نیز بخش دیگری از مسیر فعال‌سازی معدن ایرج در کنار سرمایه‌گذاری و مسائل فنی است و بر این اساس مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان‌شمالی تاکید کرده که احداث واحد فرآوری بدون انجام مطالعات و اخذ تاییدیه های زیست محیطی امکان‌پذیر نیست و بهره‌بردار باید همزمان با پیگیری احداث واحد خردایش و فرآوری، مطالعات زیست‌محیطی مربوط را تهیه و ارائه کند.
اکنون انتظار می‌رود برنامه‌ای روشن و قابل سنجش برای خروج معدن از وضعیت فعلی ارائه شوداین موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا قرار نیست توسعه معدنی تنها با افزایش استخراج سنجیده شود. توسعه زمانی پایدار خواهد بود که سرمایه‌گذاری، اشتغال، ارزش افزوده و الزامات زیست‌محیطی در کنار یکدیگر دیده شوند.
اکنون قرار شده بهره‌بردار در جلسه تخصصی، برنامه و پیشنهادهای خود را برای فعال‌سازی معدن و احداث واحد خردایش و فرآوری ارائه کند.
همچنین اداره کل صنعت، معدن و تجارت خراسان‌شمالی موظف شده است پس از بررسی کارشناسی، جمع‌بندی توافقات و برنامه اجرایی را حداکثر ظرف ۲ هفته به استانداری اعلام کند.
این ضرب‌الاجل می‌تواند نقطه عطفی برای معدن ایرج باشد؛ زیرا پس از سال‌ها فعالیت محدود، اکنون انتظار می‌رود برنامه‌ای روشن و قابل سنجش برای خروج معدن از وضعیت فعلی ارائه شود.
آنچه اکنون اهمیت دارد، عبور از وعده به اجراست؛ مشخص شدن زمان افزایش استخراج، احداث واحد خردایش، راه‌اندازی واحد فرآوری و پرعیارسازی و تعیین تکلیف الزامات زیست‌محیطی است.
معدن سرب و روی ایرج اسفراین اکنون در یک دوراهی مهم قرار گرفته است؛ ادامه فعالیت محدود و استخراجی و یا حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش است.
انتخاب نخست یعنی ادامه همان مسیری که سال‌ها معدن را از ظرفیت واقعی خود دور نگه داشته است؛ استخراج و ارزش افزوده محدود است و انتخاب دوم اما می‌تواند این معدن را از یک واحد صرفا استخراجی به حلقه‌ای اثرگذار در اقتصاد صنعتی اسفراین تبدیل کند.
اگر زنجیره استخراج، فرآوری و پرعیارسازی در اسفراین شکل گیرد، بخشی از ارزش ماده معدنی، اشتغال و فعالیت‌های اقتصادی وابسته در استان باقی خواهد ماند و اما اگر برنامه‌ها بار دیگر در حد جلسه و وعده باقی بماند، معدن ایرج همچنان در همان وضعیت گذشته گرفتار خواهد ماند؛ معدنی با ذخیره زیر خاک، اما با ارزش افزوده‌ای که بخش مهم آن در بیرون از استان شکل می‌گیرد.
اکنون توپ در زمین بهره‌بردار و دستگاه‌های متولی است؛ دو هفته فرصت دارند تا نشان دهند معدن سرب و روی ایرج قرار است از باتلاق خام‌فروشی بیرون بیاید یا همچنان در چرخه استخراج بدون ارزش‌آفرینی باقی بماند.
۱۴۰۵/۰۸/۰۳، ۱۳:۰۲:۵۳ 6
اخبار مرتبط
